/*
/*]]>*/
اسناد جديدي كه بر اساس قانون
آزادي اطلاعات 30 ساله و توسط آرشيو ملي بريتانيا منتشر شده نشان مي دهد سفير وقت
انگليس در ايران تا آخرين روزهاي سقوط رژيم شاه با ارسال نامه هاي متعددي به وزارت
خارجه انگليس تاكيد مي كرده شاه بر كشور كنترل داشته و بدون مشكلات زيادي به حكومت
خود ادامه خواهد داد با اين وجود اين مدارك همچنين نشان مي دهد سر آنتوني پارسونز
سفير وقت انگليس در تهران در نامه هاي خود اطرافيان شاه را افرادي چاپلوس و رييس
ساواك را نيز فردي خرفت و احمق توصيف كرده است اينديپندنت نوشت : در ماه مه
(ارديبهشت ) سال 1978 تظاهركنندگان در شهرهاي اصلي ايران هتل هاي گران قيمت ؛
بانكها و دفاتر دولتي را به عنوان سمبل هاي رژيم فاسد شاه تخريب كردند كه اولين نشانه
از كاهش قدرت ديكتاتورحامي غرب ايران در اين كشور بود
اين روزنامه افزود: با اين
وجود اين درگيري ها كه نشانه هايي از بروزانقلاب اسلامي در ايران بود به هيچ عنوان
پارسونز را درباره قريب الوقوع بودن سقوط شاه قانع نكرد تا حدي كه وي حتي تا آخرين
روزهاي سقوط شاه ضمن تاكيد بر پيروزي وي در گزارشهاي ارسالي خود از دولت انگليس مي
خواسته به حمايت از شاه ادامه دهد پارسونز همچنين درپي كشتار تعدادي از
تظاهركنندگان توسط رژيم شاه در نامه ديگري به ديويد اوئن وزير خارجه وقت انگليس
تصريح مي كند هيچ خطري درباره سقوط شاه وجود ندارد
وي در بخشي از اين نامه نوشته
است : براي سفرا معمولا ارسال پيش بيني بدبينانه درباره شرايط بسيار ساده تر از يك
پيش بيني خوشبينانه است زيرا اگر اين پيش بيني بدبينانه به وقوع بپيوندد سفير به
دليل پيش بيني درست خود تشويق خواهد شد و اگر اتفاقي نيافتد پيش بيني وي به
فراموشي سپرده مي شود اما به نظر من هم محمد رضا شاه و هم فرزندش شانس خوبي براي
پيروزي داشته و به حكومت خود ادامه خواهند داد پارسونز همچنين در نامه ديگري كه در
نوامبر(مهر) همان سال براي وزارت خارجه انگليس فرستاده تصريح كرده است شاه روحيه
خود را بازيافته و براي رسيدگي به عمق مشكلات ايجاد شده كاملا آمادگي دارد با اين
وجود مدارك جديد منتشر شده در انگليس همچنين نشان مي دهد جيمزكالاهان نخست وزير
انگليس در دوران انقلاب اسلامي در ايران با اين پيش بيني پارسونز مخالف بوده و در
نامه اي به وزير خارجه هشدار داده است زياد تحت تاثير پيش بيني پارسونز قرار
نگيريد؛ به اعتقاد من شاه شانس زيادي ندارد و وزارت خارجه بايد در فكر تضمين هاي
مجدد باشد اين درحالي است كه مدارك منتشر شده وزارت خارجه انگليس نشان مي دهد پارسونز
همچنان به خوشبيني خود درباره ادامه حضور شاه در قدرت ادامه داده و حتي تا سه هفته
پيش از فرار شاه از ايران نيز پيام هاي خوشبينانه اي درباره ادامه حضور وي در قدرت
براي دولت انگليس ارسال مي كرده است روزنامه ديلي تلگراف چاپ لندن نيز امروز در
گزارشي با اشاره به پيش بيني اشتباه پارسونز نوشت : پارسونز يكي از برازنده ترين و
سخن ورترين سفراي وزارت خارجه انگليس بود كه به عنوان نماينده انگليس در سازمان
ملل درزمان جنگ فالكلند يكي از تاثيرگذارترين ديپلمات هاي انگليسي محسوب مي شود اما
مدارك جديد منتشر شده نشان مي دهد پيش بيني وي درباره آينده حكومت پهلوي در دوران
انقلاب ايران كاملا اشتباه بوده است اين روزنامه افزود: پارسونز از سال 1974 تا
سقوط شاه در سال 1979 سفيرانگليس در تهران بود كه وظيفه داشت وضعيت دولت شاه به
عنوان بزرگترين متحد غرب در خليج فارس را در مقابله با نارضايتي هاي مذهبي و
تندرويانه به دولت انگليس گزارش دهد ديلي تلگراف ادامه داد: آخرين سال حكومت شاه
سال 1978 بود كه با شورش درقم در حمايت از بازگشت آيت الله خميني از تبعيد آغاز شد
درحالي كه پارسونز در همان زمان با ارسال نامه اي براي ديويد اوئن وزير خارجه
انگليس به شدت نسبت به آينده شاه ابراز خوشبيني كرد وي در اين نامه درباره
رفتارهاي وحشيانه ساواك ؛ گسترش بنيادگرايي مذهبي وشكست رژيم شاه در برآورده كردن
انتظارات مردم هشدار داده اما در عين حال تاكيد كرد: شاه به صورت كامل كنترل كشور
را در اختيار دارد؛ نيروهاي امنيتي كاملا موثر عمل مي كنند و به اعتقاد من به شاه
وفادار هستند سفير انگليس در اين نامه افزود: به اعتقاد من در كوتاه مدت مشكل خاصي
ايجاد نخواهد شد و با وجود فراز و نشيب هاي بسيار شاه قادر خواهد بود بدون مواجهه
با مخالفت خطرناكي از ناحيه ديگر جناحها و بدون تغييربنيادين سياست هايش به حكومت
ادامه دهد حتي با وجود گسترش تظاهرات به تهران در ماه اكتبر همان سال
پارسونزبارديگر با ارسال نامه اي براي وزارت خارجه تاكيد كرده بود دولت انگليس
بايد براي مقابله با كمونيسم همچنان به حمايت خود از شاه ادامه دهد وي در اين نامه
نوشت : اگر به نظر برسد ما در حال دادن تضمين هاي مجدد هستيم اين مي تواند باعث
شود بسياري از شخصيت هاي نظامي و دولتي وبازرگانان نيز اين قايق را در زماني كه
هنوز اميدي به نجات آن وجود دارد ترك كنند و به همين دليل به اعتقاد من ما بايد به
حمايت خود از شاه ادامه دهيم با اين وجود به دليل بدبيني كالاهان و وزارت خارجه
انگليس به سرنوشت شاه ؛ وزارت خارجه در نامه اي به نخست وزير انگليس اطلاع مي دهد
كه برنامه هايي براي خارج كردن تمامي شهروندان انگليسي از ايران با استفاده
ازهواپيماهاي نيروي هوايي طراحي شده است گرچه پارسونز بار ديگر با چنين تصميمي
مخالفت كرده و وزارت خارجه را از اين كار منع مي كند روزنامه فايننشال تايمز چاپ
لندن نيز امروز در مقاله اي گزارشهاي ارسال شده پارسونز به مقامات وزارت خارجه
انگليس در آخرين هفته هاي حكومت شاه را بررسي كرد به نوشته اين روزنامه پارسونز در
گزارش هاي خود وضعيت شاه را تحليل رفته و بي روح توصيف و اطرافيان و اعضاي خانواده
وي را نيز افرادي خرفت ؛ عياش و شهوت ران معرفي كرده است بر اساس مدارك منتشر شده
؛ شاه تا چهار ماه پيش از فرار از ايران تا حدي درباره وضعيت كشور بي اطلاع بوده
است كه در ديداري با پارسونز از وي درباره احساسات مردم ايران نسبت به خودش
نظرخواهي كرده است بر اساس مدارك منتشر شده پارسونز در پاسخ به اين سوال شاه تصريح
كرده است : شما انتظار داريد آنها چه احساسي داشته باشند وقتي تمام روزها مشغول
ساختن خانه براي افراد پولدار هستند درحالي كه برخي از آنها تنها در حفره اي در
زمين زندگي مي كنند مدارك منتشر شده نشان مي دهد پارسونز در گزارشي درباره اين
حادثه براي وزارت خارجه انگليس نوشته است : شاه احساس مي كرد سالها توسط اطرافيان
چاپلوس فريب خورده است و اين واقعيت دارد پارسونز همچنين در نامه ديگري رييس ساواك
را به عنوان فردي خرفت معرفي كرده و در توصيف اردشير زاهدي سفير ايران در واشنگتن
نيز تصريح كرده است وي فردي است كه معايب زيادي داشته و به شدت عياش است
خبرگزاري فرانسه نيز در گزارشي مي افزايد
/*
/*]]>*/
دولت هاي
بريتانيا و آمريكا سرنگوني شاه را تا چند هفته قبل از پيروزي انقلاب ممكن نمي
دانستند
آرشيو ملي
بريتانيا اسنادي را منتشر كرده است كه نشان مي دهد دولت اين كشور و ايالات متحده
تا پاييز ۱۳۵۷ بر اين باور بودند كه شاه در قدرت باقي خواهد ماند.
به گزارش
خبرگزاري فرانسه، اسناد منتشر شده كه مربوط به مكاتبات وزارت خارجه بريتانيا در
سال ۱۳۵۷ است، نشان مي دهد به رغم ناآرامي هاي گسترده در ايران مسوولان بريتانيايي،
از جمله سفير اين كشور در تهران تا چند هفته مانده به پيروزي انقلاب، سرنگوني
حكومت شاهنشاهي را غيرممكن مي دانستند.
انتشار اين
اسناد بر اساس قانوني صورت گرفته كه منتشر كردن اسناد محرمانه را در بريتانيا پس
از سي سال مجاز كرده است.
خروج شاه
از ايران در دي ماه ۱۳۵۷ و به دست گرفتن قدرت به وسيله آيت الله خميني در بهمن آن
سال يكي از بزرگ ترين رخدادهاي سياسي قرن بيستم به شمار مي رود.
'حكومت در
خطر نيست'
سر آنتوني
پارسونز، سفير وقت بريتانيا در تهران در مجموعه اي از گزارش هايي كه در سال ۱۹۷۸ و
در آستانه پيروزي انقلاب اسلامي به لندن ارسال كرده، مقام هاي مافوق خود را به طور
دائم از وضع ايران و قرار مي داد.
آقاي
پارسونز در ارديبهشت ۱۳۵۷ در گزارشي نوشت: "حكومت چندان در خطر نيست؛ نه بيشتر
از خودرويي كه در زمين نرم گير افتاده و معلوم نيست كي دوباره با سرعت به راه مي
افتد."
سر آنتوني
در گزارش مفصل ديگري كه همان ماه براي وزارت خارجه بريتانيا فرستاد نسبت به جدي
بودن خطر سرنگوني شاه ابراز ترديد كرد و نفوذ رهبران ديني را رد كرد.
او نوشت:
"رهبري ديني ... در مساجد درباره نابودي ارزش هاي سنتي اسلامي و ايراني به وسيله
دنباله روي كوركورانه از سنت ها و فناوري غربي و مسائل مشابه غرش سر مي دهد."
او درباره
خطر مخالفان شاه براي حكومت شاهنشاهي هم ابراز ترديد كرده بود.
گزارش ديگري
كه سفارت بريتانيا در تابستان ۱۳۵۷ براي وزارت خارجه اين كشور فرستاد، از بي علاقگي
رهبري ديني به سرنگوني رژيم پهلوي اشاره شده است. علت اين بي علاقگي نامشخص بودن
جايگزين حكومت پهلوي عنوان شده بود.
ديدار شاه
و كارتر
دولت آمريكا
در شهريور پنجاه و هفت نگران موضع انفعالي شاه بود
پيتر جي،
سفير بريتانيا در واشنگتن در هجدهم شهريور همان سال در گزارشي كه به لندن فرستاد
به اين نكته اشاره كرد كه ايالات متحده حكومت شاهنشاهي را در معرض سقوط نمي داند.
هشت روز
بعد آقاي جي در گزارشي از نگراني ايالات متحده از "انفعال و افسردگي"
شاه خبر داد. جيمز كالاگن در واكنش به اين گزارش گفته بود: "بله، ولي او مي
تواند برگردد."
'انفعال و
افسردگي شاه'
اما با
گسترش تظاهرات و ناآرامي، خوشبيني آقاي كالاگن به نااميدي تبديل شد و در ۱۳ آبان
آن سال در حاشيه يكي از گزارش هاي آقاي پارسونز نوشت: "بر اين اساس، نمي
توانم شانس زيادي را براي شاه تصور كنم."
با به پايان
رسيدن آبان خوشبيني آقاي پارسونز هم به شدت كاهش يافت. اسناد منتشر شده نشان مي
دهد او در آن زمان تنها راه نجات شاه را نگراني و خستگي مردم از ناآرامي ها و كاهش
جذابيت آيت الله خميني مي دانست.
جيمز
كالاگن در آذر ماه ۱۳۵۷ در نامه اي به جيمي كارتر، رئيس جمهوري ايالات متحده، پيشبيني
آينده حكومت شاه را غيرممكن دانست ولي هشدار داد سقوط شاه عواقب بدي را براي منافع
لندن و واشنگتن خواهد داشت.
آقاي
كالاگن خطاب به جيمي كارتر نوشت: " يك دلخوشي كوچك وجود دارد و آن اين است كه
ادامه هرج و مرج در ايران يا به روي كار آمدن يك حكومت تندرو تحت حاكميت مذهبيون
راستگرا براي شوروي هم به اندازه ما ايجاد مشكل خواهد كرد."
در اين
حال، اسناد منتشر شده بيانگر تفاوت ارزيابي ايالات متحده و بريتانيا از اوضاع ايران
در ماه هاي پاياني حكومت پهلوي است.
سر آنتوني
در هفدهم آذر در گزارشي ادامه حكومت شاه را به طور فزاينده اي مشكل عنوان كرد. در
اين حال آقاي جي چند روز بعد به نقل از جيمي كارتر گزارش داد كه آمريكا پيشبيني مي
كند شاه در قدرت باقي مي ماند.
در پايان
آذر ماه، سر آنتوني پارسونز در گزارشي نوشت: "مانند هر زمان ديگري پيشبيني نتيجه
(اوضاع) مشكل است." او همچنين تنها اميد برقراري حكومت پهلوي را انتقال سلطنت
از محمد رضا شاه به وليعهدش دانست.
چند روز
بعد بريتانيا از اتباعش خواست ايران را ترك كنند و خود شاه هم در بيست و ششم دي از
كشور خارج شد.