/*
/*]]>*/
واقعیت این است که امریکا به
پیمان ناتو به عنوان یک ابزار موثر و اهرم فشاری قوی جهت بر هم زدن موازنه قوای
سیاسی و نظامی به سود خود و پیشبرد راهبرد دراز مدت غرب جهت تسلط بر مناطق ژئوپلتیک
و ژئواستراتژیک دنیا می نگرد و تلاش دارد تا از طریق آن جمهوری های سابق شوروی را
به کنترل خود درآورده و به حیات خلوت روسیه وارد شود. در حال حاضر آمریکا به عنوان
نیروی محرکه اصلی ناتو سعی دارد تا ساختار جدید این سازمان را به گونه ای شکل دهد
تا بتواند از آن حد اکثر استفاده را در بحران های بین المللی به عمل آورد. در
شرایط کنونی آمریکا تلاش می کند تا از توان نظامی ناتو برای جایگزینی نیروهای خود
در برخی از نقاط دنیا از جمله در افغانستان استفاده نماید تا بتواند نیروهای
بیشتری را به عراق اعزام نماید. به همین منظور تلاش کرده است تا افغانستان که
کشوری آسیایی است و نه اروپایی و به لحاظ جغرافیایی هم به طور کامل از حیطه ناتو
به دور است با ناتو پیمان استراتژیک امضا نماید.
علاوه بر این امریکا سعی کرده
است تا از نیروهای سازمان ناتو برای آموزش نظامیان عراقی نیز استفاده بنماید. در
فروردین ماه سال 1387 ناتو اعلام کرد مسئولیت آموزشی خود را در عراق بنابر درخواست
نخست وزیر این کشور تا پایان سال 2009 میلادی تمدید کرده است . یاب دوهوپ شفر
دبیرکل ناتو در دیدار با نوری المالکی در بروکسل اعلام کرد که تعداد نیروهای
سازمان ناتو به منظور آماده سازی هرچه بیشتر نیروهای امنیتی و نظامی عراق افزایش
می یابد تا نیروهای عراقی به شکلی بهتر بتوانند مسئولیت های امنیتی را در سراسر
عراق بر عهده بگیرند. نیروهای ناتو در آماده سازی و آموزش نیروهای عراقی جهت
سازماندهی و بهبود وضعیت این نیروها سهیم هستند تا دولت عراق بتواند بر تروریسم
سیطره یابد.
حضور ناتو در افغانستان
به منظور توسعه حیطه عمل ناتو
در سال 2002 (1381 ه' . ش ) در پراگ طرحی تصویب شد که براساس آن ماموریت قوای
نظامی ناتو به حوزه فراتر از اروپا گسترش یابد. براساس این طرح نیروهای نظامی ناتو
عازم افغانستان شدند. در ادامه ماموریت ناتو در عملیات حفاظت از صلح در افغانستان
حیطه وظایف نیروهای نظامی ناتو از حوزه کابل پایتخت آن کشور هم فراتر رفت و به
سایر ولایات افغانستان سرایت پیدا کرد و هم اکنون به حاشیه مرزهای افغانستان با
پاکستان کشانده شده است .
در پیمان استراتژیکی که بین
ناتو و افغانستان به امضا رسیده مجموعه توافقاتی انجام شده که دست ناتو را در
تحولات افغانستان بسیار باز کرده است . فعالیت ناتو به صورت گسترده از سال 2006 در
افغانستان آغاز شد . از ژانویه این سال نیروهای ناتو جایگزین تعدادی از نظامیان
آمریکایی در جنوب افغانستان شدند . حدود 8 هزار نظامی ناتو شامل 3300 انگلیسی 2300
کانادایی 1900 هلندی 290 دانمارکی 300 استرالیایی و 150 استونیایی در افغانستان
مستقر گردیدند . البته در سال 2007 تعداد نظامیان ناتو در افغانستان به هفده هزار
نفر افزایش یافت البته آمریکا نیز در این سال بیست هزار نظامی در افغانستان مستقر
کرده بود که نیمی از آنها تحت فرماندهی ناتو قرار داشتند در حال حاضر قرار است
حدود 3200 نظامی آمریکایی دیگر هم به نظامیان موجود در افغانستان اضافه شوند . با
تشکیل فرماندهی ناتودر افغانستان و حضور نظامی نیروهای آن در این کشور اولین گام
در جهت جهانی شدن سازمان ناتو برداشته شده است . در شرایط کنونی ناتو در افغانستان
هم نقش نیروی نظامی ـ امنیتی و هم نقش یک نیروی سیاسی و هم نقش یک سازمان هدایتی و
امدادی را ایفا می کند . در حال حاضر در مجموع سازمان ناتو حدود 47 هزار نفر از
نظامیان خود را به افغانستان اعزام کرده و تحت فرماندهی « ایساف » ماموریت های
درگیری و مقابله با تروریسم و گروه طالبان را از سوی آمریکا بر عهده گرفته است .
همچنین یک توافق همکاری بین ناتو و پاکستان وجود دارد.
گسترش ماموریت های ناتو
در ابتدای تشکیل سازمان پیمان
آتلانتیک شمالی ماموریت اصلی آن ایجاد یک سیستم امنیت دسته جمعی برای بلوک غرب در
مقابل اتحاد جماهیر شوروی و اقمار آن بود . این ماموریت از سال 1949 تا 1990 ادامه
داشت . با فروپاشی شوروی و انحلال پیمان ورشو ناتو کارکرد اصلی خود را از دست داد
. در ژوئن سال 1991 با صدور اعلامیه کپنهاگ ناتو همچنان به عنوان یکی از ارکان
اصلی امنیت اروپایی فعال باقی ماند . از سال 2001 به این طرف با باز تعریف نقش
ناتو در جهان نه تنها از انحلال ناتو جلوگیری به عمل آمد بلکه این سازمان به عنوان
یک مجموعه امنیت نظامی به مدیریت بحران های بین المللی فراخوانده شد.
ناتو برای اولین بار در
درگیری های یوگسلاوی وارد یک جنگ داخلی و عملیات شهری شد و برای اولین بار به
عملیات تهاجمی پرداخت . در حالیکه قبلا دستور کار این سازمان عملیات دفاعی بوده
است . همچنین این سازمان در هرزه گوین برای بار اول در عملیات صلح شرکت کرد.
ناتو در بحران کوزوو به عنوان
بازوی اجرایی سازمان ملل و شورای امنیت به ایفای نقش جدید خود پرداخت . البته
نظامیان ناتو تحت رهبری آمریکا علیه صربستان وارد عمل شدند.
در حال حاضر ناتو امنیت
سرزمین اصلی اروپا را اولویت درجه یک خود قرار داده است . امنیت اروپا از طریق
رابطه خوب با همسایگان پیرامونی اروپا امکان پذیر می شود. ناتو از طریق روابط
سیاسی و گسترش این روابط به مناطق پیرامونی خود مثل جنوب مدیترانه یا اروپای شرقی
یا کشورهای سابق شوروی تلاش می کند که وضعیت متناسبی را در داخل اروپا داشته باشد.
بنابراین ناتو از طریق طرح های مختلف شرایط جدیدی را برای خود رقم می زند. ساختار
ناتو در زمان شوروی یک سازمان دفاعی ـ نظامی بود و در حال حاضر به یک سازمان
امنیتی ـ سیاسی تبدیل شده است .
در حال حاضر موضوع عملیات ضد
تروریسم هم در دستور کار ناتو قرار گرفته است و این برنامه در چشم انداز ناتو وجود
دارد. هم اکنون کشورهای استرالیا کره جنوبی و ژاپن هم قرار است که در همکاری با
ناتو در عملیات جهانی بکارگیری شوند. مرکل صدر اعظم آلمان از نظرات آمریکا درباره
ی ناتو حمایت می کند. ناتو قرار است حوزه های امنیتی ـ سیاسی جهانی را هم بررسی و
دنبال نماید.
توسعه ناتو و اقدامات خارج
از قلمرو
در شرایط کنونی سازمان پیمان
آتلانتیک شمالی (ناتو) بدون هیاهو و جلب توجه زیاد در حال تبدیل شدن به سازمانی
تقریبا جهانی ست . این اتحادیه که برای محافظت از اروپای پس از جنگ دربرابر اتحاد
جماهیرشوروی تاسیس شده بود اکنون اهداف خود را در اقصی نقاط جهان دنبال می کند.
ناتو دراین فرآیند هم گستره جغرافیایی و هم تنوع ماموریت های خود را بسط داده است
و به این منظور از طرح هایی همچون « مشارکت آتلانتیک اروپا » « مشارکت برای صلح »
و « گفتگوی مدیترانه » استفاده کرده است .
ضرورت اقدام در مناطق خارج از
اروپا که در ادبیات ناتو « خارج از قلمرو » خوانده می شود به طور روزافزونی مورد
تاکیداین سازمان درحال گسترش است و بدین منظور کمیته ها و گروه های جدیدی برای
ارتباط با مناطق جدیدی که در حوزه فعالیت ناتو قرارمی گیرند تشکیل شده و یا در حال
تشکیل است . همان طور که به دنبال طرح مشارکت برای صلح کمیته ای برای ارتباط میان
ناتو و کشورهای اروپایی ربا قفقاز و آسیای مرکزی ایجاد شد کمیته دیگری نیز برای
ارتباط هفت کشور طرح گفت وگوی مدیترانه و ناتو ایجاد شد و اخیرا هم پیشنهاد تاسیس
کمیته ای برای همکاری میان کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس و ناتو طرح شده است که
مقدمات همکاری و عضویت این کشورها را در سازمان ناتو سازماندهی کند. این پیشنهاد
به دلیل توجه خاص سازمان ناتو درسال جدید میلادی به منطقه خلیج فارس طرح شده است
دراین راستا نمایندگان ناتو گفت وگوها و جلسات زیادی را با کشورهای عربی حاشیه
خلیج فارس انجام داده اند. همچنین بازدیدهای متعددی نیز از این کشورها برای فراهم
آوردن زمینه های همکاری آن ها با سازمان پیمان آتلانتیک شمالی به عمل آورده اند.
از سوی دیگر این سازمان در
حال ورود به عرصه جدیدی تحت عنوان دفاع از ارزش ها به نام عرصه فرهنگی می شود.
دفاع از ارزش ها یک بحث کاملا جدیدی است که در دستور کار فعلی ناتو قرار دارد.
دفاع از ارزش ها تقریبا به این معنی است که ناتو وارد عرصه یی می شود که از طریق
آن بتواند به عنوان یک مداخله گر در صحنه های بین المللی ظاهر شود که این خود یکی
از چالش هایی است که کشورهای غیر عضو ناتو را در آینده دربر می گیرد به این مفهوم
که سهم برنامه های سیاسی ـ فرهنگی ناتو بر میزان فعالیت های نظامی ناتو غلبه پیدا
می کند.
الان هیچ قدرتی در دنیا عملا
نمی تواند ناتو را تهدید کند. یعنی ناتو با توجه به ظرفیت و استعداد نظامی ای که
دارد فقط می تواند از جانب روسیه تهدید شود. هم اکنون تعداد نیروهای ناتو در سطح
جهان بیش از تعداد نظامیان حافظ صلح سازمان ملل متحد در سراسر دنیاست . ناتو به
عنوان بازوی امنیتی ـ نظامی غرب به تقویت و گسترش حوزه ی جغرافیایی خود در سراسر
جهان بویژه در منطقه اوراسیا که محیط امنیتی روسیه به شمار می رود ادامه می دهد.
اهداف ناتو در شرایط کنونی
1 ـ تضعیف روسیه از طریق
فروپاشی کشورهای همسو با روسیه و به عضویت در آوردن کشورهای مشترک المنافع
2 ـ ایجاد زنجیره دولت های
متحد آمریکا در پیرامون روسیه به منظور جلوگیری از بازسازی اقتدار گذشته آن
3 ـ تثبیت تسلط و اقتدار
منطقه ای امریکا با همکاری کشورهای اروپایی
4 ـ فروپاشی حکومت های طرفدار
روسیه از طریق اعمال فشارهای اقتصادی و قدرت نظامی و نیز تغییر دولت های آنها از
طریق حرکت های اجتماعی مخملی
5 ـ تسلط بر منابع انرژی از
طریق شرکت های نفتی
6 ـ کمک به امریکا برای جبران
کمبود نیروهای نظامی وی در خاورمیانه از طریق پذیرفتن برخی ماموریت ها در کشورهایی
مثل افغانستان و عراق
در مجموع می توان نتیجه گرفت
که سازمان ناتو از یک حوزه عمل کوچک به یک حوزه عمل بزرگتر هدایت شده است . فلسفه
اصلی ناتو مقابله با نفوذ کمونیسم و دفاع از اروپا در برابر شوروی بوده که پس از
فروپاشی شوروی ماموریت جدیدی برای آن تعریف شده که به جای دفاع از خود در برابر
شوروی به مقابله با تهدیداتی که نظام بین المللی با آن مواجه است بپردازد. سه حوزه
جدید به عنوان وظایف جدید ناتو درحال بحث است :
1 ـ مقابله با تروریسم بین
المللی
2 ـ دولت های ناپایدار و
ناتوان و بررسی وضعیت آن دولت که بی ثبات کننده نظم موجود جهانی هستند
3 ـ مبارزه با توسعه سلاح های
کشتار جمعی
4 ـ منازعات و بحران های محلی
و منطقه ای
در شرایط کنونی ناتو در حال
ظرفیت سازی و آماده شدن برای پاسخگویی به ماموریت های فوق است .
برای بسیاری این سوال مطرح
است که آیا آمریکا در چارچوب ناتو بهتر می تواند به اهداف خود برسد یا باید به سمت
« ائتلاف اراده ها » جلو برود گرچه الزاما این اراده ها می توانند عضو یک اتحادیه
نباشند. برخی دولت ها مانند آمریکا معتقدند بعضی اهداف نمی تواند معطل ناتو و
شورای امنیت سازمان ملل باقی بماند.
شرایط عضویت در ناتو
در حال حاضر کشورهایی که عضو
ناتو می شوند بایستی دارای ساختارهای دموکراتیک باشند. ولی ساختارهای دموکراتیک از
نظر ناتو فقط باید بر مبنای ساختار لیبرال دموکراسی غربی باشد. از نظر آنان
ساختارهای دموکراتیک به غیر از ساختار لیبرال دموکراسی اصلا وجود ندارد. یکی از
دلایلی که در جریان بمباران صربستان مطرح شد این بود که صرب ها یک حکومت اتوکراتیک
هستند. الان ناتو مدعی است که در افغانستان به خاطر ارزش های دموکراتیک می جنگند.
اول می گفت برای مبارزه با تروریسم می جنگد و الان بحث جدیدی در افغانستان وجود
دارد که نیروهای نظامی ناتو به دلیل ارزش های دموکراتیک دفاع از آزادی و دفاع از
دموکراسی می جنگند که این یک بحث کاملا جدیدی است که به طور مرتب مطرح می شود.
گسترش ناتو به شرق
تا سال 2002 میلادی ده عضو
جدید از بین کشورهای سابق بلوک شرق برای همکاری و پیوستن به ناتو دعوت شده اند .
در 29 مارس سال 2004 میلادی
طی مراسمی در واشنگتن پایتخت آمریکا کشورهای بلغارستان رومانی و اسلواکی و همچنین
جمهوری های سه گانه بالتیک لیتوانی استونی و لتونی به ناتو ملحق شدند و عملا
پایگاه های جنگنده های دور برد ناتو در چند کیلومتری مرزهای روسیه قرار گرفتند.
روسیه این اقدام را خطری برای امنیت ملی خود تلقی می کند. یکی از برنامه های مهم
ناتو تلاش برای عضویت اوکراین و گرجستان می باشد در حال حاضر این دو کشور از سوی
ناتو به عنوان محور جریانات غرب گرا در جمهوری های سابق شوروی و نیز همکار
استراتژیک ناتو در منطقه محسوب می شوند. اوکراین دومین قدرت نظامی و صنعتی منطقه پس
از روسیه می باشد. برخی از تحلیل گران آمریکایی از جمله برژینسکی بر این عقیده
هستند که جدایی اوکراین از روسیه و پیوستن آن به ناتو روسیه را تا حد یک قدرت ضعیف
آسیایی تنزل خواهد داد. عضویت اوکراین و گرجستان در ناتو موجب برتری نفوذ آمریکا
در منطقه گردیده و امنیت روسیه را به خطر خواهد انداخت . اهمیت این دو کشور از آن
جهت است که از یک سو در کنار دریای سیاه و از سوی دیگر در همسایگی روسیه قرار
دارند. در سال های گذشته ناتو با به عضویت در آوردن سایر کشورها به گسترش حوزه
جغرافیایی خود می پرداخت ولی در حال حاضر علاوه بر گسترش سرزمینی ناتو طرح های
دیگری نیز تحت عنوان های « مشارکت برای صلح » « مشارکت استراتژیک » « طرح های
همکاری » « کشورهای در حال عضویت » « کشورهای آماده عضویت » در دستور کار پیمان
ناتو قرار داده شده است . بر این اساس برخی کشورها به مدار سیاسی ناتو دعوت می
شوند. مثلا برنامه مشارکت برای صلح ناتو تمام کشورهای آسیای مرکزی را دربر می
گیرد. در حالی که هیچ کدام از این کشورها عضو ناتو نیستند. کشورهای آسیای مرکزی به
جز ترکمنستان عضو پیمان شانگ های هستند ولی عضو برنامه برای صلح ناتو هم هستند .
برای مثال در گرجستان از سال 2002 موسسه ای غیر دولتی تحت به منظور آماده سازی
مردم گرجستان برای پیوستن به ناتو تشکیل شده است این موسسه از سوی GEORGIA FOR NATO عنوان سازمان ناتو در بروکسل بنیاد اروپا سازمان سوروس و موسسه
دموکراتیک آمریکا تامین مالی می شود این موسسه همچنین بر تعهدات دولت جهت پیوستن
به ناتو نظارت می کند. همایش آموزشی برای روزنامه نگاران جوانان و اقلیت های قومی
برگزار می کند و به دولت گرجستان ارائه داده تا دولت با اجرای آن بتواند ظرف 2 سال
آینده به ناتو بپیوندد . در حال حاضر MAP برنامه ای را تحت عنوان
گرجستان از نظر میران رشد بودجه نظامی در صدر کشورهای جهان قرار دارد. روسیه تمایل
دارد که گرجستان از تصمیم پیوستن به ناتو خارج شود ولی دولت گرجستان فکر می کند که
در هر شرایطی آمریکا گرجستان را به عضویت ناتو در خواهد آورد. تا کنون ناتو
توانسته است افراد مورد نظر خود را در دانشکده های مرتبط با ناتو در اروپا آموزش
های چگونگی اداره و مدیریت کشور را داده و آن را برای حکومت کردن آماده نماید.
ناتو تلاش می کند که در این کشور به تاسیس نهادهایی بپردازد تا ساختار کشور تغییر
ناپذیر گردد و قوانین و مقررات را بر همین اساس تغییر داده و اصلاح کرده اند.
در مقابل کشورهایی که به
عضویت ناتو درمی آیند این سازمان تعهداتی را هم باید بپذیرد. از جمله تعهدات ناتو
این است که اگر این کشورها مورد حمله نظامی قرار گرفتند تمام اعضای ناتو به دفاع
از آن کشور بپردازند. ولی ناتوی فعلی از طریق طرح مختلف مثل طرح مشارکت یا طرح
کشورهای در حال عضویت تعهدات آن کشورها را به خودش اضافه می کند و آن کشورها هم
متعهد به ناتو می شوند در حالی که خود ناتو آن تعهداتی را که باید به کشورهای جدید
بدهد نمی دهد. یعنی ناتو از طرح های جدید برای گسترش خودش استفاده یکجانبه می برد.
گسترش ناتو به سمت جنوب
در حال حاضر گفت وگوهای
مدیترانه که یک مجمعی از همکاری کشورهای جنوبی ناتو با کشورهای حوزه مدیترانه که
از مغرب و الجزایر و مصر و لبنان و رژیم اشغالگر قدس وکشورهایی مثل ترکیه یونان و
ایتالیا می باشد را دربر می گیرد. گفت وگوهای مدیترانه یک نوع تعامل بین ناتو و
کشورهای به اصطلاح شمال آفریقا و خاورمیانه است . در واقع ناتو تحت عنوان مشارکت
برای صلح گسترش به سمت شرق را در دستور کار خود قرار داد و تحت عنوان گفت وگوهای
مدیترانه گسترش به سمت جنوب را در برنامه خود قرار داده و این به معنای حضور ناتو
در بین کشورهای اسلامی است . در شرایط کنونی « گفت وگوهای مدیترانه » تحت عنوان «
ابتکار عمل استانبول » در جریان است . طرح ابتکار عمل استانبول به هنگام برگزاری
اجلاس سران ناتو در سال 1383 هجری شمسی در شهر استانبول ترکیه به تصویب رسید و هدف
از آن تقویت روابط ناتو با کشورهای عربی است . ناتو از طریق این طرح در زمینه های
مبارزه با تروریسم امنیت مرزها مبارزه با سلاح های کشتار جمعی و رزمایش های نظامی
به کشورهای مورد نظر کمک می کند. ناتو در حال حاضر در تلاش است تا حضور خود را به
خلیج فارس هم گسترش دهد به همین منظور مسئولین ناتو در ماه های اخیر مذاکراتی را
با دولت عربستان و قطر آغاز کرده و این دولت ها نیز آمادگی خود را برای پذیرش
نیروهای ناتو اعلام کرده اند. حضور ناتو در آموزش نیروهای نظامی عراق در حال حاضر
در جریان است . دبیرکل ناتو آقای یاب دو هوپ شفر در روز پنجشنبه 1387 2 5 هجری
شمسی قراردادی را به منظور مبادله اطلاعات سازمان ناتو با آقای خالد بن احمد
الخلیفه وزیر امور خارجه بحرین به امضا رساند. بر اساس این قرارداد مبادله اطلاعات
برای مسائل امنیتی و به منظور پیشگیری از حوادث طبیعی بین بحرین و ناتو صورت می
گیرد. دبیرکل ناتو در دیدار از بحرین از کشورهای عربستان و عمان خواسته است تا
آنها نیز همانند سایر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس به طرح ابتکار عمل
استانبول بپیوندند. بنابراین ناتو به صورت های مختلفی در حال توسعه و گسترش است .
این توسعه هم فقط از طریق زمینه سازی و یا عضویت کشورها نیست بلکه اقدام به حضور
سیاسی در کشورهای مختلف است که الان در قالب گفت وگوها طرح استراتژیک و شوراهای
همکاری این وضعیت دنبال می شود.
ناتو در حال حاضر تلاش دارد
تا حضور خود را به خلیج فارس هم گسترش دهد به همین منظور مسئولین ناتو در ماه های
اخیر مذاکراتی را با دولت های عربستان و قطر آغاز کرده و این دولت ها نیز آمادگی
خود را برای پذیرش نیروهای ناتو اعلام کرده اند.
هم اکنون تعداد نیروهای ناتو
در سطح جهان بیش از تعداد نظامیان حافظ صلح سازمان ملل متحد در سراسر دنیاست ناتو
به عنوان بازوی امنیتی ـ نظامی غرب به تقویت و گسترش حوزه جغرافیایی خود در سراسر
جهان بویژه در منطقه اوراسیا که محیط امنیتی روسیه به شمار می رود ادامه می دهد
اخیرا پیشنهاد تاسیس کمیته ای
برای همکاری میان کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس و ناتو طرح شده است که مقدمات
همکاری و عضویت این کشورها را در سازمان ناتو سازماندهی کند. این پیشنهاد به دلیل
توجه خاص سازمان ناتو در سال جدید میلادی به منطقه خلیج فارس طرح شده است
در ادامه ماموریت ناتو در
عملیات حفاظت از صلح در افغانستان حیطه وظایف نیروهای نظامی ناتو از حوزه کابل
مرکز آن کشور هم فراتر رفت و به سایر ولایات افغانستان سرایت پیدا کرد و هم اکنون
به حاشیه مرزهای افغانستان با پاکستان کشانده شده است