/*
/*]]>*/
اسناد جدیدی که بر اساس قانون
آزادی اطلاعات 30 ساله و توسط آرشیو ملی بریتانیا منتشر شده نشان می دهد سفیر وقت
انگلیس در ایران تا آخرین روزهای سقوط رژیم شاه با ارسال نامه های متعددی به وزارت
خارجه انگلیس تاکید می کرده شاه بر کشور کنترل داشته و بدون مشکلات زیادی به حکومت
خود ادامه خواهد داد با این وجود این مدارک همچنین نشان می دهد سر آنتونی پارسونز
سفیر وقت انگلیس در تهران در نامه های خود اطرافیان شاه را افرادی چاپلوس و رییس
ساواک را نیز فردی خرفت و احمق توصیف کرده است ایندیپندنت نوشت : در ماه مه
(اردیبهشت ) سال 1978 تظاهرکنندگان در شهرهای اصلی ایران هتل های گران قیمت ؛
بانکها و دفاتر دولتی را به عنوان سمبل های رژیم فاسد شاه تخریب کردند که اولین نشانه
از کاهش قدرت دیکتاتورحامی غرب ایران در این کشور بود
این روزنامه افزود: با این
وجود این درگیری ها که نشانه هایی از بروزانقلاب اسلامی در ایران بود به هیچ عنوان
پارسونز را درباره قریب الوقوع بودن سقوط شاه قانع نکرد تا حدی که وی حتی تا آخرین
روزهای سقوط شاه ضمن تاکید بر پیروزی وی در گزارشهای ارسالی خود از دولت انگلیس می
خواسته به حمایت از شاه ادامه دهد پارسونز همچنین درپی کشتار تعدادی از
تظاهرکنندگان توسط رژیم شاه در نامه دیگری به دیوید اوئن وزیر خارجه وقت انگلیس
تصریح می کند هیچ خطری درباره سقوط شاه وجود ندارد
وی در بخشی از این نامه نوشته
است : برای سفرا معمولا ارسال پیش بینی بدبینانه درباره شرایط بسیار ساده تر از یک
پیش بینی خوشبینانه است زیرا اگر این پیش بینی بدبینانه به وقوع بپیوندد سفیر به
دلیل پیش بینی درست خود تشویق خواهد شد و اگر اتفاقی نیافتد پیش بینی وی به
فراموشی سپرده می شود اما به نظر من هم محمد رضا شاه و هم فرزندش شانس خوبی برای
پیروزی داشته و به حکومت خود ادامه خواهند داد پارسونز همچنین در نامه دیگری که در
نوامبر(مهر) همان سال برای وزارت خارجه انگلیس فرستاده تصریح کرده است شاه روحیه
خود را بازیافته و برای رسیدگی به عمق مشکلات ایجاد شده کاملا آمادگی دارد با این
وجود مدارک جدید منتشر شده در انگلیس همچنین نشان می دهد جیمزکالاهان نخست وزیر
انگلیس در دوران انقلاب اسلامی در ایران با این پیش بینی پارسونز مخالف بوده و در
نامه ای به وزیر خارجه هشدار داده است زیاد تحت تاثیر پیش بینی پارسونز قرار
نگیرید؛ به اعتقاد من شاه شانس زیادی ندارد و وزارت خارجه باید در فکر تضمین های
مجدد باشد این درحالی است که مدارک منتشر شده وزارت خارجه انگلیس نشان می دهد پارسونز
همچنان به خوشبینی خود درباره ادامه حضور شاه در قدرت ادامه داده و حتی تا سه هفته
پیش از فرار شاه از ایران نیز پیام های خوشبینانه ای درباره ادامه حضور وی در قدرت
برای دولت انگلیس ارسال می کرده است روزنامه دیلی تلگراف چاپ لندن نیز امروز در
گزارشی با اشاره به پیش بینی اشتباه پارسونز نوشت : پارسونز یکی از برازنده ترین و
سخن ورترین سفرای وزارت خارجه انگلیس بود که به عنوان نماینده انگلیس در سازمان
ملل درزمان جنگ فالکلند یکی از تاثیرگذارترین دیپلمات های انگلیسی محسوب می شود اما
مدارک جدید منتشر شده نشان می دهد پیش بینی وی درباره آینده حکومت پهلوی در دوران
انقلاب ایران کاملا اشتباه بوده است این روزنامه افزود: پارسونز از سال 1974 تا
سقوط شاه در سال 1979 سفیرانگلیس در تهران بود که وظیفه داشت وضعیت دولت شاه به
عنوان بزرگترین متحد غرب در خلیج فارس را در مقابله با نارضایتی های مذهبی و
تندرویانه به دولت انگلیس گزارش دهد دیلی تلگراف ادامه داد: آخرین سال حکومت شاه
سال 1978 بود که با شورش درقم در حمایت از بازگشت آیت الله خمینی از تبعید آغاز شد
درحالی که پارسونز در همان زمان با ارسال نامه ای برای دیوید اوئن وزیر خارجه
انگلیس به شدت نسبت به آینده شاه ابراز خوشبینی کرد وی در این نامه درباره
رفتارهای وحشیانه ساواک ؛ گسترش بنیادگرایی مذهبی وشکست رژیم شاه در برآورده کردن
انتظارات مردم هشدار داده اما در عین حال تاکید کرد: شاه به صورت کامل کنترل کشور
را در اختیار دارد؛ نیروهای امنیتی کاملا موثر عمل می کنند و به اعتقاد من به شاه
وفادار هستند سفیر انگلیس در این نامه افزود: به اعتقاد من در کوتاه مدت مشکل خاصی
ایجاد نخواهد شد و با وجود فراز و نشیب های بسیار شاه قادر خواهد بود بدون مواجهه
با مخالفت خطرناکی از ناحیه دیگر جناحها و بدون تغییربنیادین سیاست هایش به حکومت
ادامه دهد حتی با وجود گسترش تظاهرات به تهران در ماه اکتبر همان سال
پارسونزباردیگر با ارسال نامه ای برای وزارت خارجه تاکید کرده بود دولت انگلیس
باید برای مقابله با کمونیسم همچنان به حمایت خود از شاه ادامه دهد وی در این نامه
نوشت : اگر به نظر برسد ما در حال دادن تضمین های مجدد هستیم این می تواند باعث
شود بسیاری از شخصیت های نظامی و دولتی وبازرگانان نیز این قایق را در زمانی که
هنوز امیدی به نجات آن وجود دارد ترک کنند و به همین دلیل به اعتقاد من ما باید به
حمایت خود از شاه ادامه دهیم با این وجود به دلیل بدبینی کالاهان و وزارت خارجه
انگلیس به سرنوشت شاه ؛ وزارت خارجه در نامه ای به نخست وزیر انگلیس اطلاع می دهد
که برنامه هایی برای خارج کردن تمامی شهروندان انگلیسی از ایران با استفاده
ازهواپیماهای نیروی هوایی طراحی شده است گرچه پارسونز بار دیگر با چنین تصمیمی
مخالفت کرده و وزارت خارجه را از این کار منع می کند روزنامه فایننشال تایمز چاپ
لندن نیز امروز در مقاله ای گزارشهای ارسال شده پارسونز به مقامات وزارت خارجه
انگلیس در آخرین هفته های حکومت شاه را بررسی کرد به نوشته این روزنامه پارسونز در
گزارش های خود وضعیت شاه را تحلیل رفته و بی روح توصیف و اطرافیان و اعضای خانواده
وی را نیز افرادی خرفت ؛ عیاش و شهوت ران معرفی کرده است بر اساس مدارک منتشر شده
؛ شاه تا چهار ماه پیش از فرار از ایران تا حدی درباره وضعیت کشور بی اطلاع بوده
است که در دیداری با پارسونز از وی درباره احساسات مردم ایران نسبت به خودش
نظرخواهی کرده است بر اساس مدارک منتشر شده پارسونز در پاسخ به این سوال شاه تصریح
کرده است : شما انتظار دارید آنها چه احساسی داشته باشند وقتی تمام روزها مشغول
ساختن خانه برای افراد پولدار هستند درحالی که برخی از آنها تنها در حفره ای در
زمین زندگی می کنند مدارک منتشر شده نشان می دهد پارسونز در گزارشی درباره این
حادثه برای وزارت خارجه انگلیس نوشته است : شاه احساس می کرد سالها توسط اطرافیان
چاپلوس فریب خورده است و این واقعیت دارد پارسونز همچنین در نامه دیگری رییس ساواک
را به عنوان فردی خرفت معرفی کرده و در توصیف اردشیر زاهدی سفیر ایران در واشنگتن
نیز تصریح کرده است وی فردی است که معایب زیادی داشته و به شدت عیاش است
خبرگزاری فرانسه نیز در گزارشی می افزاید
/*
/*]]>*/
دولت های
بریتانیا و آمریکا سرنگونی شاه را تا چند هفته قبل از پیروزی انقلاب ممکن نمی
دانستند
آرشیو ملی
بریتانیا اسنادی را منتشر کرده است که نشان می دهد دولت این کشور و ایالات متحده
تا پاییز ۱۳۵۷ بر این باور بودند که شاه در قدرت باقی خواهد ماند.
به گزارش
خبرگزاری فرانسه، اسناد منتشر شده که مربوط به مکاتبات وزارت خارجه بریتانیا در
سال ۱۳۵۷ است، نشان می دهد به رغم ناآرامی های گسترده در ایران مسوولان بریتانیایی،
از جمله سفیر این کشور در تهران تا چند هفته مانده به پیروزی انقلاب، سرنگونی
حکومت شاهنشاهی را غیرممکن می دانستند.
انتشار این
اسناد بر اساس قانونی صورت گرفته که منتشر کردن اسناد محرمانه را در بریتانیا پس
از سی سال مجاز کرده است.
خروج شاه
از ایران در دی ماه ۱۳۵۷ و به دست گرفتن قدرت به وسیله آیت الله خمینی در بهمن آن
سال یکی از بزرگ ترین رخدادهای سیاسی قرن بیستم به شمار می رود.
'حکومت در
خطر نیست'
سر آنتونی
پارسونز، سفیر وقت بریتانیا در تهران در مجموعه ای از گزارش هایی که در سال ۱۹۷۸ و
در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی به لندن ارسال کرده، مقام های مافوق خود را به طور
دائم از وضع ایران و قرار می داد.
آقای
پارسونز در اردیبهشت ۱۳۵۷ در گزارشی نوشت: "حکومت چندان در خطر نیست؛ نه بیشتر
از خودرویی که در زمین نرم گیر افتاده و معلوم نیست کی دوباره با سرعت به راه می
افتد."
سر آنتونی
در گزارش مفصل دیگری که همان ماه برای وزارت خارجه بریتانیا فرستاد نسبت به جدی
بودن خطر سرنگونی شاه ابراز تردید کرد و نفوذ رهبران دینی را رد کرد.
او نوشت:
"رهبری دینی ... در مساجد درباره نابودی ارزش های سنتی اسلامی و ایرانی به وسیله
دنباله روی کورکورانه از سنت ها و فناوری غربی و مسائل مشابه غرش سر می دهد."
او درباره
خطر مخالفان شاه برای حکومت شاهنشاهی هم ابراز تردید کرده بود.
گزارش دیگری
که سفارت بریتانیا در تابستان ۱۳۵۷ برای وزارت خارجه این کشور فرستاد، از بی علاقگی
رهبری دینی به سرنگونی رژیم پهلوی اشاره شده است. علت این بی علاقگی نامشخص بودن
جایگزین حکومت پهلوی عنوان شده بود.
دیدار شاه
و کارتر
دولت آمریکا
در شهریور پنجاه و هفت نگران موضع انفعالی شاه بود
پیتر جی،
سفیر بریتانیا در واشنگتن در هجدهم شهریور همان سال در گزارشی که به لندن فرستاد
به این نکته اشاره کرد که ایالات متحده حکومت شاهنشاهی را در معرض سقوط نمی داند.
هشت روز
بعد آقای جی در گزارشی از نگرانی ایالات متحده از "انفعال و افسردگی"
شاه خبر داد. جیمز کالاگن در واکنش به این گزارش گفته بود: "بله، ولی او می
تواند برگردد."
'انفعال و
افسردگی شاه'
اما با
گسترش تظاهرات و ناآرامی، خوشبینی آقای کالاگن به ناامیدی تبدیل شد و در ۱۳ آبان
آن سال در حاشیه یکی از گزارش های آقای پارسونز نوشت: "بر این اساس، نمی
توانم شانس زیادی را برای شاه تصور کنم."
با به پایان
رسیدن آبان خوشبینی آقای پارسونز هم به شدت کاهش یافت. اسناد منتشر شده نشان می
دهد او در آن زمان تنها راه نجات شاه را نگرانی و خستگی مردم از ناآرامی ها و کاهش
جذابیت آیت الله خمینی می دانست.
جیمز
کالاگن در آذر ماه ۱۳۵۷ در نامه ای به جیمی کارتر، رئیس جمهوری ایالات متحده، پیشبینی
آینده حکومت شاه را غیرممکن دانست ولی هشدار داد سقوط شاه عواقب بدی را برای منافع
لندن و واشنگتن خواهد داشت.
آقای
کالاگن خطاب به جیمی کارتر نوشت: " یک دلخوشی کوچک وجود دارد و آن این است که
ادامه هرج و مرج در ایران یا به روی کار آمدن یک حکومت تندرو تحت حاکمیت مذهبیون
راستگرا برای شوروی هم به اندازه ما ایجاد مشکل خواهد کرد."
در این
حال، اسناد منتشر شده بیانگر تفاوت ارزیابی ایالات متحده و بریتانیا از اوضاع ایران
در ماه های پایانی حکومت پهلوی است.
سر آنتونی
در هفدهم آذر در گزارشی ادامه حکومت شاه را به طور فزاینده ای مشکل عنوان کرد. در
این حال آقای جی چند روز بعد به نقل از جیمی کارتر گزارش داد که آمریکا پیشبینی می
کند شاه در قدرت باقی می ماند.
در پایان
آذر ماه، سر آنتونی پارسونز در گزارشی نوشت: "مانند هر زمان دیگری پیشبینی نتیجه
(اوضاع) مشکل است." او همچنین تنها امید برقراری حکومت پهلوی را انتقال سلطنت
از محمد رضا شاه به ولیعهدش دانست.
چند روز
بعد بریتانیا از اتباعش خواست ایران را ترک کنند و خود شاه هم در بیست و ششم دی از
کشور خارج شد.