ازبکستان و خروج از پیمان امنیت جمعی
۳ آبان ۱۴۰۱
۱۲:۱۷:۳۰
حال آنکه در
نشست ایروان وزرای خارجه ارمنستان و روسیه و از سایر کشورهای عضو پیمان
امنیت جمعی هیأت های به ریاست معاونین وزارت خارجه این جمهوری ها شرکت
کردند فعلاً ارمنستان، بلاروس، قزاقستان، روسیه، قرقیزستان، تاجیکستان و
ازبکستان اعضای پیمان امنیت جمعی هستند. این درحالی است که مقامات مسئول
در وزارت خارجه ارمنستان معتقدند که اقدام اخیر تاشکند آغازی بر تلاش
ازبکستان برای خروج از این پیمان خواهد بود اما سفارت ازبکستان در روسیه
از دادن هر نوع توضیح در این زمینه خودداری کرد ولی منابع این سفارتخانه
اعلام کردند که به دلیل کم اهمیت بودن موضوع نشست ایروان نیازی برای حضور
هیأت ازبکستان در نشست وزرای امور خارجه پیمان امنیت جمعی وجود ندارد در
همین حال در وزارت شورای خارجه روسیه در این ارتباط گفتند که در نشست
ایروان یادداشت تفاهم سیاسی برای همکاری میان دبیرخانه پیمان امنیت جمعی و
سازمان ملل متحد تصویب خواهد شد. از سوی دیگر زمان و محل برگزاری نشست
آینده شورای وزرای امور خارجه پیمان امنیت جمعی مشخص می گردد و مسئله
اقدامات مشترک دولتهای عضو این پیمان برای برقراری ثبات در افغانستان و
مقابله با قاچاق موادمخدر از این کشور در هماهنگی با سایر کشورها و سازمان
های منطقه ای و بین المللی بررسی خواهد شد. به نظر چنین می آید که بررسی
موضوع افغانستان موجب شده است که دولت تاشکند از مشارکت در نشست ایروان
منصرف شود. تاشکند همچنان از هر نوع تلاشی مشترک برای برقراری ثبات و
آرامش در افغانستان دوری می جوید. از این رو ازبکستان تنها کشوری بود که
از شرکت در دو کنفرانس بین المللی در امور افغانستان در مسکو و لاهه
برگزار گردید خودداری کرد. البته تاشکند با این اقدام عصبانیت خود نسبت به
عدم پذیرش پیشنهاد خود را مبنی بر حل بحران افغانستان در نشست سران
کشورهای پیمان ناتو در رومانی در ماه آوریل سال گذشته به نمایش گذاشت. در
نشست یاد شده رئیس جمهوری ازبکستان پیشنهاد کرده بود که برای کمک به
برقراری ثبات در افغانستان باید گروه تمایل ویژه از دوستان و همسایگان
افغانستان موسوم به ۲ + ۶ تأسیس شود. این گروه تا حوادث ۱۱ سپتامبر سال
۲۰۰۱ فعالیت می کرد که روسیه، آمریکا، ایران، ترکمنستان، ازبکستان،
تاجیکستان، چین و پاکستان در آن عضویت داشتند. اما دولت تاشکند معتقد است
که گروه ۲ + ۶ به گروه ۳ + ۶ تغییر نام کند و پیمان ناتو نیز در کار آن
مشارکت داشته باشد. از سوی دیگر در مسئله مهم دیگر یعنی تشکیل نیروی
واکنشی سریع این پیمان مورد بررسی قرار گرفت سران کشورهای عضو پیمان امنیت
جمعی در نشست خود در مسکو که در تاریخ ۴ فوریه سال جاری برگزار شده بود در
این مورد تصمیم گیری کردند اما از اسلام کریم اف رئیس جمهوری ازبکستان با
پیشنهاد شامل شدن نیروهای امنیتی انتظامی و حالتهای اضطراری کشورهای عضو
در ترکیب نیروهای واکنشی سریع این پیمان مخالفت کرده بود به همین دلیل به
نظر می آید که تاشکند از بررسی این موضوع در نشست ایروان نیز خودداری کرده
است.البته هنوز درباره احتمال خروج ازبکستان از پیمان امنیت جمعی سخن گفتن
زود است هرچند که دولت تاشکند با چنین روشی در پاییز سال گذشته عضویت خود
در مجمع همکاریهای اقتصادی اورآسیا را متوقف کرد. بهانه دولت ازبکستان
برای توجیه این اقدام به ادعای مقامات تاشکند عدم توجه به منافع ازبکستان
در این جمع عنوان می شد. پس از این تصمیم ازبکستان اکثر از کارشناسان و
تحلیلگران چنین احتمال را مطرح می کردند که در آینده نزدیک از پیمان امنیت
جمعی خارج خواهند شد با این حال از نگاه صرفاظ ساختاری به طور قطع نمی شود
گفت که ازبکستان کاملا از مجمع همکاریهای اقتصادی اورآسیا خارج شده است
لذا این کشور هیچگاه تمامی سازشنامه های مجمع یاد شده را به طور کامل امضا
نکرده بود که به عضویت خود در این ساختار اقتصادی منطقه ای مشروعیت بخشد
همین گونه اوضاع امروز بر سر عضویت ازبکستان در پیمان امنیت جمعی وجود
دارد به این دلیل که دولت ازبکستان هنوز در سال ۲۰۰۵ پس از حوادث ماه می
در شهر اندیجان از ترس اینکه به دلیل اعمال خشونت شدید از سوی نیروهای
امنیتی این کشور علیه معترضان در عرصه بین المللی در انزوا قرار خواهد
گرفت برای پیوستن به پیمان امنیت جمعی درخواست رسمی ارائه کرد. براساس
برخی گزارشها براثر برخورد شدید نیروهای نظامی ازبکستان با معرضین در
اندیجان ،۸۷ نفر افرد غیرنظامی کشته شدند. نکته قابل توجه این است که
علیرغم گذشت نزدیک به ۴ سال از زمان درخواست ازبکستان برای عضویت مجدد در
پیمان امنیت جمعی این کشور هنوز هم سازشنامه های مهم پیمان یاد شده را
امضا نکرده است. از سوی دیگر چنین به نظر می آید که دیگر به سیاست به
اصطلاح «کلویدن» ازبکستان از یک سو به سوی دیگر عادت کرده اند. اگر به
تاریخ عضویت و خروج ازبکستان در سازمانهای مختلف نگاه داشته باشیم مشخص می
شود که این کشور همواره به برخی از ساختارهای منطقه ای پیوسته و بارها
خارج شده است. چنانچه طی سالهای اخیر دولت تاشکند به پیمان امنیت جمعی
دوبار پیوست و یک بار خارج شد. همچنین یک بار به مجمع همکاریهای اقتصادی
اورآسیا پیوست و باز هم خارج شد. این دولت در کارنامه خود ورود و خروج به
سازمان گوام را در آخر دهه ۱۹۹۰ تحت هدایت آمریکا تأسیس شده بود دارد در
آغاز تأسیس سازمان گوام گرجستان، اوکراین، آذربایجان و مولداوی اعضای آن
بودند حال معلوم نیست که آینده عضویت ازبکستان در سازمان همکاری شانگهای
چه خواهد شد زیرا دولت تاشکند نخستین کنفرانس سازمان شانگهای درمورد
افغانستان را در مسکو تحریم کرد. یک روز قبل از اجلاس ایروان یک منبع
دیپلماسی از وزارت امور خارجه روسیه به خبرگزاری ایتارتاس گفته بود که
ازبکستان به دلیل مخالفت خود با برخی از موضوعات این نشست قصد حضور در
اجلاس شورای وزرای امور خارجه پیمان امنیت جمعی را ندارد این مقام
دیپلماسی روسی امیدوار بود که شاید از ازبکستان نماینده ای در این نشست به
جای وزیر امور خارجه این کشور حضور یابد اما از مرکز مطبوعات دبیرخانه
پیمان امنیت جمعی به خبرنگاران خبرگزاری ایرتاس گفتند که وزارت امورخارجه
ازبکستان به طور رسمی حضور خود در این نشست را در این ندانسته است به همین
دلیل وزارت امور خارجه ازبکستان تأکید کرده است که بهتر بود اگر این نشست
قبل از جلسه شورای امنیت پیمان جمعی می بایست در ماه ژوئن سال جاری برگزار
شود تشکیل می شد.
اشتراک گذاری:
بازدید: